Cà phê núi – Một tên gọi khác của cà phê Arabica

Cà phê núi là một tên gọi khác của cà phê arabica thượng hạng. Gọi là cà phê núi là vì cà phê arabica thường được trồng ở các vùng núi cao nơi có độ cao lý tưởng từ 1.000m vốn thích hợp với arabica. Thông thường thì các loại cà phê thượng hạng trên thế giới thường được trồng ở các ngọn núi như Kona, Hawaii, núi Jamaica Blue, các núi thuộc dãy Trường Sơn Bắc, Trường Sơn Nam và dãy Hoàng Liên Sơn của Việt Nam, vv.

Cà phê núi đã trải qua một trình dài để trở thành vua của các loại cà phê

Cà phê arabica đã được tìm thấy lần đầu tiên tại các cao nguyên phía Nam của Ethiopia. Nhưng cà phê arabica ở các vùng núi cao mới thực sự định hình chất lượng cà phê của thế giới. Theo lẽ thường thì đồ ngon của lạ thường xuất hiện ở các vách núi, sườn núi cheo leo hiểm trở như nấm Linh Chi núi hay Đông Trùng Hạ Thảo hoặc trầm hương nổi tiếng ở Việt Nam ta cũng vậy. Cà phê núi hay cà phê arabica thượng hạng cũng không ngoài lẽ đó. Cà phê núi không chỉ là cà phê arabica mà là arabica đặc sản, có vị cà phê đặc biệt ấn tượng, vị mượt, thanh thoát và có chút “hoang dại”.

Vì đâu? Vì các vùng núi cao có khí hậu tuyệt vời, không khí trong sạch thuần khiết, không bị tác động nhiều bởi con người, và cây cà phê được sống trong môi trường gần như tự nhiên nguyên thủy, là một phần cấu thành và không thể tách rời của hệ sinh thái, cây cà phê được cộng sinh với các cây lớn, với tính nhạc, tính động, tiếng động dồi dào từ chim muông, côn trùng, vv. khiến cho cây cà phê sinh trưởng một cách tự nhiên. Và tất nhiên, hương và vị cà phê núi thì tuyệt vời. Các sườn núi cao (từ 1.200m trên mực nước biển) thật sự lý tưởng cho việc sinh trưởng của cà phê núi hay cà phê arabica đặc sản.

Nhiệt độ/khí hậu cũng rất quan trọng với cà phê núi

Càng lên càng thì nhiệt độ càng giảm. Núi càng cao thì càng se lạnh. Càng se lạnh thì không khí càng thuần khiết. Với nền nhiệt độ thấp (từ 10oC – 24oC) ở các vùng núi cao, cây cà phê dễ cho ra các hạt cà phê có hương thơm nồng nàn. Vùng núi cũng có độ ẩm cao, nhiều sương và mây mù, ít nắng, hạn chế các loại sâu bệnh & nấm nhiệt đới, là tấm khiên tự nhiên bảo vệ cây cà phê arabica đặc sản vốn rất khó trồng. Thêm nữa, mức chênh lệch nhiệt độ ngày (ấm) và đêm (lạnh) lớn tại các vùng núi cao, giúp cho chất lượng cà phê núi arabica có độ tinh khiết không gì sánh bằng. Cà phê từ các vùng núi cao thường có vị trong, thuần, chua thanh và mượt mà, tinh tế hơn hẳn so với cà phê robusta.

Thu hoạch cà phê núi như thế nào?

Dân gian Việt Nam có câu “ngậm ngải tìm trầm”. Có người cho rằng ngải ở đây là ngải cứu, là một loại lá rất đắng. Cũng có ý cho rằng ngải là bùa ngải để giúp phu trầm luôn vững chãi niềm tin và bảo vệ người phu khỏi ma tà quỷ ác. Ngụ ý rằng muốn tìm được cây trầm – chúa tể của các vị hương – người đi tìm phải chịu rất nhiều khổ cực hiểm nguy. Đi tìm hương thơm tuyệt hảo của cà phê núi, người thu hoạch cũng nhọc công không kém.

Cà phê thường mất từ 9 tới 11 tháng từ lúc trổ bông, đơm hoa kết trái tới khi trái chín. Nó thường ra hoa vào trong suốt mùa mưa và thu hoạch trong mùa khô khi trái cà phê chuyển sang màu đỏ hoặc vàng hoặc cam (tùy chủng loại). Việc chăm nom có thể nói tóm lại là quanh năm suốt tháng.

Việc leo núi lên dốc, xuống dốc không phải là một công việc nhẹ nhàng. Việc trèo cây hái trái cà phê trên dốc núi cao như vậy chắc chắn là rất mệt nhọc. Vì hiểm trở cheo leo, người hái chỉ có thể hái bằng tay và hái làm nhiều đợt, sau khi hái thì việc gùi cà phê về nơi chế biến cũng là một việc nặng nhọc không kém. Nói như vậy để thấy rằng riêng việc hái cà phê núi đã là một việc rất công phu.

Tuy không đến mức nặng nhọc như những nhà leo núi chuyên nghiệp bạn thường thấy; tuy nhiên, công việc này không dành cho những người thiếu kiên nhẫn và kinh nghiệm.

Cơ cực là vậy, nhưng thành quả xem ra không nhiều. Vì canh tác theo lối tự nhiên, sản lượng cà phê núi thường không cao. Mỗi gốc thường cho ra khoảng 0,5kg – 5kg cà phê tùy loại. Hạt cà phê thường cũng không đều nhau, thường thì một quả cho ra hai nhân, thỉnh thoảng thì ba nhân, nhưng cũng có quả chỉ có một nhân (còn được gọi là caracoli hay peaberry hay culi). Các hạt cà phê thường được bảo vệ bởi một vài lớp vỏ rất dầy gồm vỏ thóc, vỏ thịt, và vỏ lụa.

Đi đâu để tìm cà phê núi?

Cà phê núi arabica đặc sản thường được trồng tại các vùng núi cao của Bra-xin, Co-lum-bi-a, các nước Đông Phi, Trung Mỹ, Indonesia và Việt Nam. Ở Việt Nam, các vùng trồng cà phê núi thích hợp gồm các núi cao thuộc tỉnh Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum, các vùng núi thuộc dãy Trường Sơn Bắc ở miền Trung, cho tới các vùng đồi núi thuộc Tây Bắc. Các vùng núi tiềm năng có thể kể đến A Lưới, Nghệ An, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, vv. Các vùng núi thuộc cao nguyên Bolaven, Lào cũng rất đáng lưu tâm. Cà phê núi arabica được trồng tại Việt Nam hiện nay chủ yếu là chủng Catimor được lai từ Caturra và Timor.

Cà phê núi arabica uống như thế nào?

Một cốc cà phê núi tiêu biểu sẽ có vị ngọt và đắng nhẹ có vị chua thanh dễ chịu và hương vị quyến rũ tuyệt vời. Hương vị của cà phê núi rất đặc biệt, thường có hậu vị đắng nhẹ như sô-cô-la, vị đường caramel đặc trưng với mùi thơm hoa trái. Đơn cử như dòng cà phê núi Sidamo của Ethiopia có vị chua thanh thơm như trái Việt quất (blueberry). Cà phê núi arabica chắc chắn sẽ cho bạn một ly espresso tuyệt hảo.

Vì cà phê núi là cà phê arabica đặc sản nên hàm lượng cà-phê-in (caffeine content) của nó khá thấp chỉ từ 0.9% ~ 1.7%, vị của cà phê núi sẽ không quá đắng mà có thiên hướng ngọt và mượt. Không giống như robusta với hàm lượng caffeine cao, bạn có thể uống cà phê núi thỏa thích mà không sợ ảnh hưởng của caffeine khiến bạn mất ngủ.

Nói tóm lại, cà phê núi thường được hiểu là cà phê arabica đặc sản chất lượng trồng ở các vùng núi cao khắp thế giới. Cà phê núi thường có chất lượng cao hơn các loại cà phê phổ thông. Vì được trồng ở các vùng núi cao, người nông dân cần nhiều công sức và nỗ lực để trồng trọng, chăm sóc và thu hoạch loại cà phê này. Cà phê núi cũng thường có hàm lượng cà-phê-in thấp hơn dao động từ 0.9% - 1.7%. Cà phê núi ngày càng được ưa chuộng và đánh giá cao bởi các tín đồ sành cà phê trên toàn thế giới. Các loại cà phê núi nổi tiếng có chứng nhận địa lý mà bạn nên biết có thể kể đến cà phê núi Blue tại Jamaica, cà phê núi Kona, cà phê núi Cầu Đất, Việt Nam, vv.