Cà phê đã được trồng lần đầu tiên tại Việt Nam vào khi nào?

Vào thế kỷ 19, cà phê đã được giới thiệu và trồng rộng rãi tại Việt Nam bởi người Pháp vào thời Pháp thuộc. Và hiện tại, Việt Nam đang là nhà xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới, chiếm tới xấp xỉ 16% sản lượng cà phê của toàn thế giới. Hơn thế nữa, Việt Nam cũng là nhà xuất khẩu cà phê robusta hàng đầu tới nhiều nước nhập khẩu cà phê trên thế giới.

Cà phê Việt Nam với bước nhảy thần kỳ trong một thời gian cực ngắn

Trong một khoảng thời gian dài, sự phát triển mạnh mẽ của cà phê Việt Nam là một minh chứng rõ ràng rằng cà phê Việt Nam đã và đang chiếm một vị trí chắc chắn trên bản đồ sản xuất cà phê thế giới. Cà phê Việt Nam cũng hiện diện tại hầu hết các quốc gia trên thế giới bao gồm các thị trường nhập khẩu trọng yếu như Đức, Mỹ, Tây Ban Nha, Italia, Nga, vv. Thêm vào đó, sản lượng xuất khẩu cà phê của Việt Nam vào các thị trường này hiện vẫn đang tăng trưởng đều đặn hàng năm. Xu hướng này đã và đang giúp tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho các nông dân và nhà sản xuất địa phương, góp phần “thay da đổi thịt” nền kinh tế Việt Nam. Cụ thể hơn, ngành công nghiệp cà phê hiện tạo ra hơn 2,6 triệu việc làm mới trên phạm vi toàn cầu, giúp cải thiện và nâng cao điều kiện sống của nhiều nông dân bản địa tại các quốc gia đang phát triển; với hệ quả là, tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam gần đây đã giảm xuống còn 10% so với 60% vào năm 1994.

Tiềm năng cà phê Việt Nam vẫn còn rất lớn nếu đi theo hướng cải thiện chất lượng cà phê

Mặc dù hoạt động sản xuất cà phê của Việt Nam đã và đang mở rộng qua nhiều năm, giá trị thặng dư của sản phẩm cà phê vẫn còn thấp. Theo một báo cáo của Cục xúc tiến thương mại Việt Nam, “cà phê Việt Nam hiện vẫn có chất lượng thấp do thiết bị công nghệ thu hoạch, sơ chế và chế biến còn lạc hậu và kém hiệu quả”. Với kết quả này, bước tiếp theo của cà phê Việt Nam nên là tập trung vào công nghệ để cải thiện chất lượng và năng suất tại mỗi khu vực canh tác. Để hướng tới phát triển bền vững, ngành cà phê cần được sự quan tâm hơn nữa với sự hỗ trợ thiết thực từ chính phủ.

Vào ngày 1/8/2014, bộ trưởng Bộ NN & PTNT Việt Nam đã ký ban hành Thông tư 3417/QĐ-BNN-TT triển khai một dự án có tên “Chiến lược phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam tới năm 2020”. Mục tiêu chính của dự án là tiếp tục duy trì các vùng trồng cà phê trọng điểm với 600.000 héc-ta, đạt 1,6 triệu tấn/ năm với doanh thu từ 3,8 tới 4,2 tỷ USD hàng năm. Theo cách này, cà phê Việt Nam cũng được chú trọng không chỉ tăng sản lượng mà còn tập trung mạnh mẽ vào chất lượng.

Những năm gần đây (2023, 2024, 2025), kim ngạch xuất khẩu, giá trị xuất khẩu cà phê của Việt Nam đã tăng rất mạnh xấp xỉ 10 tỷ USD, gấp x3, x4 lần so với trước đó. Nhưng xin lưu ý rằng kim ngạch xuất khẩu, giá trị xuất khẩu tăng vọt này chủ yếu tới từ giá cà phê trên sàn giao dịch tăng sốc do các quỹ đầu cơ hàng hóa nhảy vào làm giá, chứ không phải tới từ việc gia tăng giá trị nội tại của hạt cà phê Việt Nam.

Điểm qua một vài thương hiệu cà phê nội địa

Không tính tới các chính sách hỗ trợ của chính phủ, nhiều doanh nhân Việt Nam có khát vọng lớn lao để nâng tầm thương hiệu cà phê Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo ông Thành, giám đốc kinh doanh của thương hiệu Atam Cafe, đang tập trung phát triển các dòng cà phê thuần Việt nguyên chất với giá cả cạnh tranh, hiện tại có hàng ngàn thương hiệu cà phê nội địa tại thị trường Việt Nam. Chắc chắn là các tín đồ yêu cà phê trong nước sẽ có nhiều lựa chọn cà phê khác nhau. Tuy nhiên, chất lượng cà phê luôn là một sự âu lo lớn đối với người yêu cà phê hiện giờ. Vì nhiều nhà sản xuất cà phê chỉ chăm chăm làm ra các loại cà phê rởm, mà trong đa số các trường hợp, được làm từ đậu nành rang cháy tẩm ướp với caramel và mùi cà phê tổng hợp. Các loại cà phê rởm này có giá thành rất rẻ chỉ khoảng 30.000đ/kilogram và nhiều khả năng sẽ hủy hoại danh tiếng của cà phê Việt Nam. Đúng là một chuyện ngược đời khi cà phê rởm nhan nhản khắp Việt Nam – nơi là một trong những thủ phủ cà phê của thế giới. Đơn giản là chuyện này “thật không thể tin nổi”.

Với việc giá cà phê nhân nguyên liệu đầu vào tăng rất mạnh trong các năm gần đây, việc thúc đẩy tiêu thụ cà phê nguyên chất tại Việt Nam càng đối diện thêm vô vàn khó khăn.

Nói tóm lại, Việt Nam có sản xuất cả cà phê arabica và robusta. Nhưng hiện tại sản lượng của cà phê robusta hiện cao hơn với sản lượng khoảng 1,5 – 1,7 triệu tấn/ năm trong khi arabica khiêm tốn hơn với khoảng 60.000 tấn. Không còn nghi ngờ gì nữa khi Việt Nam hiện đang là một “tay chơi” lớn của ngành công nghiệp cà phê toàn cầu sau khi vượt qua nhiều nước trồng cà phê truyền thống một cách ấn tượng. Việt Nam cần một khoảng thời gian rất ngắn để chiếm lấy vị trí thứ hai trên bản đồ xếp hạng cà phê thế giới dù chất lượng cà phê còn cần phải cải thiện. Việt Nam cũng có khá nhiều nhà rang xay cà phê nội địa và đáng buồn là nhiều hãng trong số đó đang làm ra cà phê rởm từ đậu nành rang cháy. Tuy nhiên, đây lại là cơ hội của các nhãn cà phê nguyên chất như ATAM.